„Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata 2019-2026”.

Szanowni Państwo,
wszystkie noworodki w Polsce badane są w kierunku 30 chorób wrodzonych w ramach programu
polityki zdrowotnej państwa pn. „Rządowy program badań przesiewowych noworodków na lata
2019-2026”. Celem tych badań jest wczesne wykrycie genetycznie uwarunkowanej choroby, co
daje możliwość wczesnej interwencji i podjęcia leczenia dziecka.
Od września 2025 roku rozpoczęto pilotażowe badania przesiewowe pod kątem 6 nowych
jednostek chorobowych, w tym wrodzonych niedoborów odporności (WNO). Jest to grupa chorób,
w przebiegu której dochodzi do zaburzenia działania układu odpornościowego i zaburzeń
odpowiedzi immunologicznej. Największy problem kliniczny stanowią ciężkie, złożone niedobory
odporności (SCID), w których pierwsze objawy kliniczne pojawiają się zazwyczaj w okresie
wczesno niemowlęcym, a ich przebieg może zagrażać zdrowiu i życiu dziecka z powodu zakażeń
wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych czy pasożytniczych. W tych zespołach chorobowych
przeciwwskazane jest również podawanie szczepionek zawierających żywe drobnoustroje, w tym
przeciw gruźlicy. Wczesne wykrycie zespołu SCID umożliwia objęcie takich dzieci specjalistyczną
opieką, w tym wdrożenie odpowiedniego leczenia (przeszczep macierzystych komórek
krwiotwórczych, terapia genowa) oraz postępowania profilaktycznego. Ciężkie postacie SCID
należą do grupy chorób rzadkich, a nawet ultra rzadkich. Częstość występowania SCID
szacowana jest na ≈1/55.000-60.000 urodzeń.
Wyniki badań przesiewowych są przekazywane przez Instytut Matki i Dziecka w Warszawie nie
wcześniej niż po 5 dniach czyli zwykle po wypisie dziecka ze szpitala położniczego. Jednocześnie,
w związku z występowaniem w Polsce gruźlicy, zgodnie z wytycznymi WHO oraz obowiązującymi
przepisami prawa, wszystkie zdrowe noworodki powinny być zaszczepione przeciw gruźlicy przed
wypisem ze szpitala położniczego. Wykonanie badań przesiewowych w kierunku SCID może
spowodować wątpliwości co do szczepienia dziecka przeciw gruźlicy, przed uzyskaniem wyniku
tego badania. Jednak trzeba podkreślić, że gruźlica, to choroba, która w dalszym ciągu stanowi
znaczący problem zdrowotny w polskiej populacji – zapadalność na tą chorobę została
oszacowana na 9-11,4 na 100 tys. ludności i jest ok. 10-krotnie wyższa niż częstość występowania
SCID. Oznacza to, że ryzyko zakażenia noworodka gruźlicą jest istotnie wyższe, niż ryzyko wykrycia
u niego SCID. Noworodki z ciężkim złożonym niedoborem odporności, zaszczepione przeciw
gruźlicy wymagają monitorowania oraz wdrożenia wczesnego leczenia w przypadku wystąpienia
niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Zgodnie z polskim kalendarzem szczepień, szczepienie przeciw gruźlicy powinno być wykonane
przed wypisem dziecka ze szpitala położniczego, w wyjątkowych przypadkach szczepienie może
być odroczone. np. głębokie wcześniactwo, ciężki stan dziecka, występowanie ciężkich zaburzeń
odporności. W przypadku podjęcia decyzji o odroczeniu szczepienia przeciw gruźlicy w okresie
noworodkowym, należy w jak krótszym czasie uzupełnić to szczepienie, ze względu na ryzyko
zachorowania na gruźlicę. Podanie jednej dawki szczepionki przeciw gruźlicy chroni dziecko przed

najcięższymi postaciami gruźlicy (gruźlica rozsiana i gruźlicze zapalenie opon mózgowo-
rdzeniowych) i znacznie zmniejsza ryzyko zgonu z powodu zachorowania na tę chorobę.

W przypadku, gdy szczepienie przeciwko gruźlicy nie zostanie wykonane w szpitalu proszę w celu
jego uzupełnienia skontaktować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Jeżeli będą mieli
Państwo problem z uzyskaniem szczepienia dziecka wsparcie zapewni Państwu Powiatowa Stacja
Sanitarno-Epidemiologiczna.
Szczegółowe informacje o programie badań przesiewowych można znaleźć na stronie:
https://przesiew.imid.med.pl/ oraz w opisie programu znajdującym się na stronie internetowej

MZ: https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-badan-przesiewowych-noworodkow-w-polsce-na-
lata-2019-2026

Informacje dotyczące gruźlicy znajdują się na stronie: https://www.gov.pl/web/gis/gruzlica